Religieus erfgoed beleven

Onze favoriete kerken #1: Kruisherencomplex Maastricht

Door: Marieke Bosma

Het Kruisherenklooster (15e eeuw) dreigde in de jaren negentig ondanks zijn omvang, historie en centrale ligging te verpauperen. Het complex werd deels bewoond door zwervers en was toe aan onderhoud. Camille Oostwegel, ondernemer met passie voor monumenten, kocht het om er een hotel van te maken. Nieuwbouw was noodzakelijk voor succesvolle exploitatie. Zo werd het eeuwenoude klooster omgetoverd tot designhotel.

Gastheer Bastiaan Klomp en bouwcoördinator Bart Kockelkoren.
Met ingang van 1 november 2018 zal Bastiaan Klomp zijn carrière voortzetten als algemeen directeur van Thermae 2000.

Foto door: Stefan Ammerlaan

De afgelopen 30 jaar is de ontwikkeling snel gegaan. Steeds vaker vragen monumenten om nieuwe oplossingen om het te kunnen behouden. Een in het oog springend voorbeeld hiervan is het Kruisherenhotel. ‘Leden van de orde van de Kruisheren trokken jaarlijks naar de hoofdzetel in Huy en deden op die route ook Maastricht aan. Door de jaren heen vatten de heren het idee op om ook een basis in Maastricht op te bouwen. Dit klooster werd die basis. De heren hebben er 250 jaar gewoond en zich beziggehouden met boekbinden en het met de hand kopiëren van documenten’, vertelt Klomp.

Het enige wat nog goed was aan het gebouw, waren de muren. Voor de rest was het een rotzooi

Met de komst van Napoleon veranderde het gebruik van het klooster; er werd munitie opgeslagen. ‘De ramen werden dichtgespijkerd om de inval van daglicht te minimaliseren. Immers, de combinatie daglicht en explosieve stoffen vormde een potentieel gevaarlijke situatie. Ondertussen groeide Maastricht uit en langzaam maar zeker stond de munitieopslag dus ingebouwd tussen woningen.’ Toen begin 1900 werd geopperd om het dak van het klooster te halen, zodat de druk bij een eventuele explosie weg kon, staken Victor de Stuers (oprichter van de Nederlandse monumentenzorg) en Pierre Cuypers daar een stokje voor. Met een brief aan het toenmalige Ministerie van Oorlog verzochten ze om herbestemming. En zo geschiedde. Klomp: ‘Dankzij hun betrokkenheid is het klooster in 1908 gerestaureerd en werd het daarna 70 jaar lang benut als proefstation voor het Ministerie van Landbouw.’

André Rieu heeft er de best verkochte Nederlandse cd aller tijden opgenomen

Kruisherenhotel Maastricht

Grimmige sfeer
In de jaren ‘80 begon het verval. Het gebruik wisselde tussen dependance van de kunstacademie, gymlokaal, kerk en thuisbasis van operagezelschap Opera Zuid. ‘In die tijd verpauperde de hele buurt. De sfeer werd grimmiger en er was drugstoerisme. In het klooster zelf hadden bovendien zwervers onderdak gevonden’, vertelt Kockelkoren. ‘Hoogtepunten in die periode waren dat er, refererend aan de geschiedenis, Franse chansons werden gezongen en dat André Rieu er de best verkochte Nederlandse cd aller tijden opnam.’ Camille Oostwegel keek door de verpaupering heen en zag kansen. Een hotel moest het worden. Hij vroeg Kockelkoren er ook eens een kijkje te nemen. ‘Het enige wat nog goed was aan het gebouw, waren de muren. Voor de rest was het een rotzooi’, blikt hij terug.

Omslagpunt
Het klooster omtoveren naar een hotel zou nog niet een-twee-drie zijn gerealiseerd, voorspelde hij direct. ‘Een hotel heeft een bepaald aantal kamers nodig om rendabel te zijn’, licht hij toe. ‘In dit project lag dat omslagpunt op 60 kamers. Dit complex telt een klooster, een kerk en een portierswoning. In de kerk zijn de ontvangst en het restaurant gevestigd. In het klooster konden 50 kamers worden gemaakt en in de portierswoning 7. Dan misten we er nog 3 om het project te doen slagen.’ kreeg zijn eigen fundering van buispalen. Daarop rusten dus alle hotelkamers. Dat is niet alleen van belang voor het reversibele karakter van de aanpassingen, maar ook omdat het originele fundament niet kon worden gebruikt voor het bouwen van de kamers. Zouden we daar op voortborduren, dan zou er zetting ontstaan, met bijvoorbeeld scheuren in de gevels of verzakkingen als gevolg.’ De 4 meter hoge glas-in-loodramen wilde de gemeente van binnen en van buiten in hun geheel zichtbaar laten. ‘Echter, als we verdiepingen in het klooster wilden aanbrengen, zouden de ramen van binnen uit optisch worden ‘doorbroken’’, benoemt Kockelkoren een punt waarop
gepuzzeld is. De oplossing werd gevonden door de kamers op die plekken ruim voor de glas-in-loodramen te plaatsen en de hotelkamers daar af te werken met glas, zodat je vanuit de kamers de volledige ramen kunt aanschouwen.

Kruisherenhotel Maastricht

Geluidsabsorberend materiaal
Toen eenmaal een indeling voor het pand was gevonden en de bijbehorende fundering was geslaagd, kon de akoestiek worden aangepakt, met name in de kerk, waar ontvangst, bar en restaurant zijn gevestigd. De akoestiek waar André Rieu profijt van had bij de opname van zijn cd, is voor een hotel funest. ‘Stel je maar voor hoe het zou galmen in de kerk wanneer daar 100 man zit te eten’, zegt Klomp. ‘Peutz Group heeft een akoestisch onderzoek gedaan. De conclusie was dat we 500 vierkante meter geluidsabsorberend materiaal in het interieur moesten verwerken.’ Dat is in een moderne stijl gedaan. Zo zijn de banken in de bar tegen de ronde wanden geplaatst en uitgevoerd met metershoge, stoffen rugleuningen. Trappen en verdiepingen zijn afgewerkt met hout en staal met daarin kleine gaatjes om het weerkaatsen van geluid te voorkomen. Ook is gewerkt met tapijt en stoffen bekleding.

Stel je maar voor hoe het zou galmen in de kerk wanneer daar 100 man zit te eten

Gesamtkunstwerk
De Duitse lichtkunstenaar Ingo Mauer drukte een flinke stempel op de uitstraling van het hotel. ‘Hij noemde het project geen restauratie en het eindresultaat was volgens hem ook geen designhotel; hij noemde het een ‘Gesamtkunstwerk’, een samenspel van kunsten. En dat is het geworden; we hebben in alle architectuurbladen van de wereld gestaan. Dan ontvingen we weer een blad met Chinese tekens. Wat er precies staat, is voor ons niet duidelijk natuurlijk, maar de foto’s herkennen we wel’, zegt Kockelkoren lachend. De bladen laten steevast de door Maurer ontworpen koperen tunnel zien, die de entree vormt. ‘De tunnel heeft met zijn lichtweerkaatsende eigenschappen niet alleen een esthetisch effect, het moet de drempel voor gasten verlagen. Het klinkt oneerbiedig en zo bedoel ik het niet, maar hoe krijg je anders mensen de kerk in? Ons complex moet mensen uitnodigen om naar binnen te gaan; het moet duidelijk zijn dat dit niet wordt gebruikt als kerk, maar als hotel.’ 

Reacties

Er zijn nog geen reacties